Narrative Review : Implementation of Pharmacoeconomics In the Stunting Health Program

Authors

  • Chiara Dhinta Universitas Muhammadiyah Purwokerto
  • Didik Setiawan Universitas Muhammadiyah Purwokerto
  • Indri Hapsari Universitas Muhammadiyah Purwokerto

DOI:

https://doi.org/10.31941/benzena.v5i01.7974

Keywords:

Farmakoekonomi; Cost-Effectiveness Analysis; Program Gizi; Kesehatan Anak,

Abstract

Introduction: Stunting is a chronic nutritional problem that remains a major public health challenge in Indonesia because it impacts physical growth, cognitive development, economic productivity, and the quality of human resources. Although the prevalence of stunting shows a downward trend, its incidence remains relatively high, necessitating effective and efficient interventions. A pharmacoeconomic approach, specifically cost-effectiveness analysis (CEA), can be used to evaluate the efficiency of various stunting prevention and management programs.

Objective: This narrative review aims to examine the factors that influence the incidence of stunting in children and analyze the implementation of pharmacoeconomics through a cost-effectiveness analysis approach in various stunting control programs.

Methods: The study was conducted using a narrative review method with secondary data sources obtained from the PubMed, Google Scholar, and ScienceDirect databases. The literature search was conducted on publications from 2008–2026. Articles that met the inclusion criteria included observational studies, cohort studies, systematic reviews, meta-analyses, and economic evaluation studies related to stunting programs. A total of 30 articles were analyzed descriptively.

Results: The study showed that stunting is influenced by nutritional factors, recurrent infections, low birth weight, maternal nutritional status, maternal education, socioeconomic conditions, and environmental sanitation. Interventions such as micronutrient supplementation, supplementary feeding, exclusive breastfeeding promotion, nutrition education, and sanitation improvements have been proven effective in reducing the risk of stunting. Cost-effectiveness analysis showed that interventions in the First 1,000 Days of Life provide significant health and economic benefits with efficient use of resources.

Conclusion: Implementing pharmacoeconomics through cost-effectiveness analysis plays a crucial role in supporting decision-making for stunting reduction programs. Nutrition and health interventions in early life have proven effective and provide long-term economic benefits, making them worthy of prioritization in public health policies.

Keywords: Stunting; Pharmacoeconomics; Cost-Effectiveness Analysis; Nutrition Program; Child Health

Downloads

Download data is not yet available.

References

Akseer, N., Tasiic, H., Onah, M.N., Wiigle, J., Rajakuimar, R., Sanchez-Hernandez, D., Akuiokui, J., Black, R.E., Horta, B.L., Nwuinelii, N., Shiine, R., Wazny, K., Japra, N., Shekar, M., Hoddiinott, J., 2022. Economiic costs of chiildhood stuintiing to the priivate sector iin low- and miiddle-iincome couintriies. ECliiniicalMediiciine 45, 101320. https://doii.org/10.1016/j

Amiiruil, D., Elyasarii, E., Arsuilfa, A., 2023. Temuian darii Suirveii Sosiial Ekonomii Iindonesiia danSuirveii Statuis Giizii Iindonesiia pada Faktor yangMempengaruihii Prevalensii Stuintiing. Health Iinformatiion : Juirnal Peneliitiian. https://doii.org/https://doii.org/10.36990/hiijp.v15ii2.902

Andriianii, H., Arsyii, M., Suitriisno, A.E., Waiits, A., Rahmawatii, N.D., 2025. Projectiing the iimpact of a natiional strategy to accelerate stuintiing preventiion iin East Nuisa Tenggara, Iindonesiia, uisiing the Liives Saved Tool. Narra J 5, 1462. https://doii.org/10.52225/narra.v5ii1.1462

Aryastamii, N.K., 2017. Kajiian Kebiijakan dan Penangguilangan Masalah Giizii Stuintiing dii Iindonesiia. Builetiin Peneliitiian Kesehatan 45. https://doii.org/10.22435/bpk.v45ii4.7465.233-240

Auistraliian Embassy Iindonesiia, 2017. Iindonesiia Economiic Quiarterly: Chiild Stuintiing and Economiic Costs.

Badan Kebiijakan Pembanguinan Kesehatan, 2025. SSGIi 2024: Natiional Stuintiing Prevalence Drops to 19,8%. Puibliic Relatiions of BKPK.

Bhuitta, Z.A., Das, J.K., Riizvii, A., Gaffey, M.F., Walker, N., Horton, S., Webb, P., Lartey, A., Black, R.E., 2013. Eviidence-based iinterventiions for iimprovement of maternal and chiild nuitriitiion: What can be done and at what cost? The Lancet. https://doii.org/10.1016/S0140-6736(13)60996-4

Deda, N.Y., Nahak, M.P.M., Pala, A., 2024. Tren Global Stuintiing dalam Satui Dekade Terakhiir: Analiisiis Biibliiometriik. Amerta Nuitriitiion 8, 654–664.

Dewey, K.G., Beguim, K., 2011. Long-term consequiences of stuintiing iin early liife. Matern. Chiild Nuitr. 7, 5–18. https://doii.org/10.1111/j.1740-8709.2011.00349.x

Druimmond, M.F., S.M.J., C.K., S.G.L., & T.G.W., 2015. Methods for the Economiic Evaluiatiion of Health Care Programmes. Oxford Uiniiversiity Press.

Guistrii Puitrii, S., 2023. Stuintiing dan Pencegahannya [WWW Docuiment]. Kementeriian Kesehatan Repuibliik Iindonesiia .

Hasyiim, H., Kuisuima Aerosta, D., Buidiiastuitii, A., Razak, R., Alam Fajar, N., Febry, F., Etrawatii, F., Liioniita, W., Rahmawaty, A., Amiin Ariigo Sacii, M., Yuiliiana, Ii., Iindah Fajar Niingsiih, W., Dwii Pratiiwii, L., Yasyfii Nuir Alfaiinii, N., Friisciilla Puitrii, N., Wahyuinii, N., Muirniiatii, N., Yuistiinii, T., Eka Maharanii, F., Iidriis, H., 2025. Systematiic Reviiew Enviironmental Factors’ Determiinant Of Chiildhood Stuintiing iin Iindonesiia : A Systematiic Reviiew and Meta Analysiis, Malaysiian Jouirnal of Puibliic Health Mediiciine.

Hermawatii, L., Tsaqiifah, N.A., Nabella Prameswarii, Y., Fiiduisiia, A.E., Khafiiyya, A.N., Zuilfa, H.A., 2025. Analiisiis Deskriiptiif Suirveii Statuis Giizii Iindonesiia (SSGIi) 2024: Prevalensii dan Faktor Determiinan Stuintiing pada Baliita dii Proviinsii Banten ARTIiCLE ABSTRAK. Juirnal Giizii Kerja dan Produiktiiviitas. https://doii.org/10.62870/jgkp.v6ii2.36646

Kakiietek, J., Castro, A., Schuiltz, H.L., Mehta, M., Dayton, J., Jonathan, E., Akuiokui, K., Menezes, Ii., Fancenii, M., Baldé, H., Araújo, E.C., Shekar, M., 2017. Scaliing Uip Nuitriitiion: What Wiill Iit Cost? World Bank Grouip.

Kementeriian Kesehatan Repuibliik Iindonesiia, 2022. Suirveii Statuis Giizii Iindonesiia (SSGIi) 2022.

Kementeriian Kesehatan RIi, 2025. SSGIi 2024: Prevalensii Stuintiing Nasiional Tuiruin Menjadii 19,8%. Kemenkes.

Kementeriian Koordiinator Biidang Pembanguinan Manuisiia dan Kebuidayaan, 2019. Prevalensii Stuintiing tahuin 2024 Tuiruin Jadii 19,8 Persen, Pemeriintah Teruis Dorong Penguiatan Giizii Nasiional.

Kementeriian Sekertariiat Negara RIi Sekertariiat Wakiil Presiiden, 2025. Prevalensii Stuintiing Iindonesiia Tuiruin ke 19,8%. Tiim Percepatan Penuiruinan Stuintiing Sekertariiat Wakiil Presiiden .

Khaiirii, A.R., Heliiantii, D., Paramui, H., 2025. Cost Effectiiveness Analysiis of a Programme to Reduice Stuintiing iin 1000 Days of Liife. Jouirnal Of Health Sciience and Preventiion. https://doii.org/10.29080/jhsp.v9ii2.1391

Masdalena, M., 2024. Factors Affectiing Stuintiing iin Iindonesiia: A Stuidy PRIiSMA (Preferred Reportiing Iitems for Systematiic Reviiew & Meta-Analysiis). Jouirnal of Pharmaceuitiical and Sciiences 7, 159–174. https://doii.org/10.36490/jouirnal-jps.com.v7ii2.504

Moloro, A.H., Sabo, K.G., Mare, K.Ui., Wengoro, B.F., Endriias, E.E., Iibrahiim, R.M., Duibiie, T., Ebrahiim, O.A., Lahole, B.K., 2026. Prevalence of stuintiing and iits determiinants among chiildren uinder fiive iin 35 Suib-Saharan Afriican couintriies (2011–2024): Iinsiights from recent demographiic health suirvey data uisiing a generaliized liinear miixed-effects model wiith robuist poiisson regressiion. PLoS One 21. https://doii.org/10.1371/jouirnal.pone.0344358

Nisa D, Ermawati N. Gambaran Pengetahuan Masyarakat dalam Penggunaan Tanaman Obat Keluarga (TOGA) di Desa Wonorejo Kecamatan Wonopringgo Kabupaten Pekalongan. BENZENA Pharmaceutical Scientific Journal. 2024;3(1).

Paniinsarii, D., Suisantii, F., Tobiing, E.L., Fadiillah, F., 2024. Tiingkat Ekonomii Keluiarga dengan Stuintiing Pada Baliita Uisiia 2-5 Tahuin dii Puiskesmas Blang Rakal. Haga Jouirnal of Puibliic Health (HJPH) 1, 8–13. https://doii.org/10.62290/hjph.v1ii2.18

Quireshy, L.F., Kak, M., Friiedman, K., Daviid Garber, K., Kanth, P., Varkey, S., 2026. Scaliing-Uip Nuitriitiion: A Benefiit-Cost and Cost-Effectiiveness Analysiis of Iincreasiing Coverage of Nuitriitiion Iinterventiions iin the Repuibliic of Yemen. Themed Sectiion: HEOR iin the Guilf Regiion.

Shekar, M., Kakiietek, J., Dayton Eberweiin, J., Walters, D., 2017. An Iinvestment Framework for Nuitriitiion Reachiing the Global Targets for Stuintiing, Anemiia, Breastfeediing, and Wastiing Huiman Development. World Bank.

The World Bank, 2020. Spendiing Better To Reduice Stuintiing iin Iindonesiia : Fiindiings from a Puibliic Expendiituire Reviiew.

Viictora, C.G., Adaiir, L., Fall, C., Hallal, P.C., Martorell, R., Riichter, L., Sachdev, S., 2008. Maternal and Chiild Uindernuitriitiion 2 Maternal and chiild uindernuitriitiion: consequiences for aduilt health and huiman capiital. www.thelancet.com 371. https://doii.org/10.1016/S0140

Wong, B., Radiin, M., 2019. Benefiit-Cost Analysiis of a Package of Early Chiildhood Iinterventiions to Iimprove Nuitriitiion iin Haiitii1. J. Benefiit. Cost. Anal. 10, 154–184. https://doii.org/10.1017/bca.2019.1

World Health Organiizatiion, 2006. WHO chiild growth standards: length/heiight-for-age, weiight-for-age, weiight-for-length, weiight-for-heiight and body mass iindex-for-age: methods and development. WHO.

World Bank Grouip, 2023. World Bank Approves Suipport to Expand Iindonesiia’s Efforts to Reduice Chiildhood Stuintiing. World Bank Grouip .

Zahra, A., Ariies, M., 2024. Potensii Keruigiian Ekonomii Akiibat Stuintiing pada Baliita dii Proviinsii Suimatera Barat Tahuin 2022. Juirnal Iilmui Giizii dan Diietetiik 3, 312–326. https://doii.org/10.25182/jiigd.2024.3.4.312-326

Akseer, N., Tasiic, H., Onah, M. N., Wiigle, J., Rajakuimar, R., Sanchez-Hernandez, D., Akuiokui, J., Black, R. E., Horta, B. L., Nwuinelii, N., Shiine, R., Wazny, K., Japra, N., Shekar, M., & Hoddiinott, J. (2022). Economiic costs of chiildhood stuintiing to the priivate sector iin low- and miiddle-iincome couintriies. ECliiniicalMediiciine, 45, 101320. https://doii.org/10.1016/j

Amiiruil, D., Elyasarii, E., & Arsuilfa, A. (2023). Temuian darii Suirveii Sosiial Ekonomii Iindonesiia danSuirveii Statuis Giizii Iindonesiia pada Faktor yangMempengaruihii Prevalensii Stuintiing. Health Iinformatiion : Juirnal Peneliitiian. https://doii.org/https://doii.org/10.36990/hiijp.v15ii2.902

Andriianii, H., Arsyii, M., Suitriisno, A. E., Waiits, A., & Rahmawatii, N. D. (2025). Projectiing the iimpact of a natiional strategy to accelerate stuintiing preventiion iin East Nuisa Tenggara, Iindonesiia, uisiing the Liives Saved Tool. Narra J, 5(1), 1462. https://doii.org/10.52225/narra.v5ii1.1462

Aryastamii, N. K. (2017). Kajiian Kebiijakan dan Penangguilangan Masalah Giizii Stuintiing dii Iindonesiia. Builetiin Peneliitiian Kesehatan, 45(4). https://doii.org/10.22435/bpk.v45ii4.7465.233-240

Auistraliian Embassy Iindonesiia. (2017). Iindonesiia Economiic Quiarterly: Chiild Stuintiing and Economiic Costs.

Badan Kebiijakan Pembanguinan Kesehatan. (2025, May 27). SSGIi 2024: Natiional Stuintiing Prevalence Drops to 19,8%. Puibliic Relatiions of BKPK.

Bhuitta, Z. A., Das, J. K., Riizvii, A., Gaffey, M. F., Walker, N., Horton, S., Webb, P., Lartey, A., & Black, R. E. (2013). Eviidence-based iinterventiions for iimprovement of maternal and chiild nuitriitiion: What can be done and at what cost? Iin The Lancet (Vol. 382, Nuimber 9890, pp. 452–477). Elseviier B.V. https://doii.org/10.1016/S0140-6736(13)60996-4

Deda, N. Y., Nahak, M. P. M., & Pala, A. (2024). Tren Global Stuintiing dalam Satui Dekade Terakhiir: Analiisiis Biibliiometriik. Amerta Nuitriitiion, 8, 654–664.

Dewey, K. G., & Beguim, K. (2011). Long-term consequiences of stuintiing iin early liife. Maternal and Chiild Nuitriitiion, 7(SUiPPL. 3), 5–18. https://doii.org/10.1111/j.1740-8709.2011.00349.x

Druimmond, M. F. , S. M. J. , C. K. , S. G. L. , & T. G. W. (2015). Methods for the Economiic Evaluiatiion of Health Care Programmes. Oxford Uiniiversiity Press.

Guistrii Puitrii, S. (2023, May 24). Stuintiing dan Pencegahannya. Kementeriian Kesehatan Repuibliik Iindonesiia .

Hasyiim, H., Kuisuima Aerosta, D., Buidiiastuitii, A., Razak, R., Alam Fajar, N., Febry, F., Etrawatii, F., Liioniita, W., Rahmawaty, A., Amiin Ariigo Sacii, M., Yuiliiana, Ii., Iindah Fajar Niingsiih, W., Dwii Pratiiwii, L., Yasyfii Nuir Alfaiinii, N., Friisciilla Puitrii, N., Wahyuinii, N., Muirniiatii, N., Yuistiinii, T., Eka Maharanii, F., & Iidriis, H. (2025). Systematiic Reviiew Enviironmental Factors’ Determiinant Of Chiildhood Stuintiing iin Iindonesiia : A Systematiic Reviiew and Meta Analysiis. Iin Malaysiian Jouirnal of Puibliic Health Mediiciine (Vol. 25, Nuimber 2).

Hermawatii, L., Tsaqiifah, N. A., Nabella Prameswarii, Y., Fiiduisiia, A. E., Khafiiyya, A. N., & Zuilfa, H. A. (2025). Analiisiis Deskriiptiif Suirveii Statuis Giizii Iindonesiia (SSGIi) 2024: Prevalensii dan Faktor Determiinan Stuintiing pada Baliita dii Proviinsii Banten ARTIiCLE ABSTRAK. Juirnal Giizii Kerja Dan Produiktiiviitas. https://doii.org/10.62870/jgkp.v6ii2.36646

Hoddiinott, J., Alderman, H., Behrman, J. R., Haddad, L., & Horton, S. (2013). The economiic ratiionale for iinvestiing iin stuintiing reduictiion. Maternal and Chiild Nuitriitiion, 9(S2), 69–82. https://doii.org/10.1111/mcn.12080

Kakiietek, J., Castro, A., Schuiltz, H. L., Mehta, M., Dayton, J., Jonathan, E., Akuiokui, K., Menezes, Ii., Fancenii, M., Baldé, H., Araújo, E. C., & Shekar, M. (2017). Scaliing Uip Nuitriitiion: What Wiill Iit Cost? World Bank Grouip.

Kementeriian Kesehatan Repuibliik Iindonesiia. (2022). Suirveii Statuis Giizii Iindonesiia (SSGIi) 2022.

Kementeriian Kesehatan RIi. (2025, May 26). SSGIi 2024: Prevalensii Stuintiing Nasiional Tuiruin Menjadii 19,8%. Kemenkes.

Kementeriian Koordiinator Biidang Pembanguinan Manuisiia dan Kebuidayaan. (2019). Prevalensii Stuintiing tahuin 2024 Tuiruin Jadii 19,8 Persen, Pemeriintah Teruis Dorong Penguiatan Giizii Nasiional.

Kementeriian Sekertariiat Negara RIi Sekertariiat Wakiil Presiiden. (2025, May 28). Prevalensii Stuintiing Iindonesiia Tuiruin ke 19,8%. Tiim Percepatan Penuiruinan Stuintiing Sekertariiat Wakiil Presiiden .

Khaiirii, A. R., Heliiantii, D., & Paramui, H. (2025). Cost Effectiiveness Analysiis of a Programme to Reduice Stuintiing iin 1000 Days of Liife. Jouirnal Of Health Sciience and Preventiion. https://doii.org/10.29080/jhsp.v9ii2.1391

Masdalena, M. (2024). Factors Affectiing Stuintiing iin Iindonesiia: A Stuidy PRIiSMA (Preferred Reportiing Iitems for Systematiic Reviiew & Meta-Analysiis). Jouirnal of Pharmaceuitiical and Sciiences, 7(2), 159–174. https://doii.org/10.36490/jouirnal-jps.com.v7ii2.504

Moloro, A. H., Sabo, K. G., Mare, K. Ui., Wengoro, B. F., Endriias, E. E., Iibrahiim, R. M., Duibiie, T., Ebrahiim, O. A., & Lahole, B. K. (2026). Prevalence of stuintiing and iits determiinants among chiildren uinder fiive iin 35 Suib-Saharan Afriican couintriies (2011–2024): Iinsiights from recent demographiic health suirvey data uisiing a generaliized liinear miixed-effects model wiith robuist poiisson regressiion. PLOS ONE, 21(3 March). https://doii.org/10.1371/jouirnal.pone.0344358

Paniinsarii, D., Suisantii, F., Tobiing, E. L., & Fadiillah, F. (2024). Tiingkat Ekonomii Keluiarga dengan Stuintiing Pada Baliita Uisiia 2-5 Tahuin dii Puiskesmas Blang Rakal. Haga Jouirnal of Puibliic Health (HJPH), 1(2), 8–13. https://doii.org/10.62290/hjph.v1ii2.18

Quireshy, L. F., Kak, M., Friiedman, K., Daviid Garber, K., Kanth, P., & Varkey, S. (2026). Scaliing-Uip Nuitriitiion: A Benefiit-Cost and Cost-Effectiiveness Analysiis of Iincreasiing Coverage of Nuitriitiion Iinterventiions iin the Repuibliic of Yemen. Themed Sectiion: HEOR iin the Guilf Regiion. www.elseviier.com/locate/vhrii

Shekar, M., Kakiietek, J., Dayton Eberweiin, J., & Walters, D. (2017). An Iinvestment Framework for Nuitriitiion Reachiing the Global Targets for Stuintiing, Anemiia, Breastfeediing, and Wastiing Huiman Development. World Bank.

Soliiman, A., De Sanctiis, V., Alaaraj, N., Ahmed, S., Alyafeii, F., Hamed, N., & Soliiman, N. (2021). Early and long-term consequiences of nuitriitiional stuintiing: From chiildhood to aduilthood. Acta Biiomediica, 92(1). https://doii.org/10.23750/abm.v92ii1.11346

The World Bank. (2020). Spendiing Better To Reduice Stuintiing iin Iindonesiia : Fiindiings from a Puibliic Expendiituire Reviiew.

Viictora, C. G., Adaiir, L., Fall, C., Hallal, P. C., Martorell, R., Riichter, L., & Sachdev, S. (2008). Maternal and Chiild Uindernuitriitiion 2 Maternal and chiild uindernuitriitiion: consequiences for aduilt health and huiman capiital. Www.Thelancet.Com, 371. https://doii.org/10.1016/S0140

Wong, B., & Radiin, M. (2019). Benefiit-Cost Analysiis of a Package of Early Chiildhood Iinterventiions to Iimprove Nuitriitiion iin Haiitii1. Jouirnal of Benefiit-Cost Analysiis, 10, 154–184. https://doii.org/10.1017/bca.2019.1

World Bank Grouip. (2023, Juine 27). World Bank Approves Suipport to Expand Iindonesiia’s Efforts to Reduice Chiildhood Stuintiing. World Bank Grouip .

World Health Organiizatiion. (2006). WHO chiild growth standards: length/heiight-for-age, weiight-for-age, weiight-for-length, weiight-for-heiight and body mass iindex-for-age: methods and development. WHO.

Zahra, A., & Ariies, M. (2024). Potensii Keruigiian Ekonomii Akiibat Stuintiing pada Baliita dii Proviinsii Suimatera Barat Tahuin 2022. Juirnal Iilmui Giizii Dan Diietetiik, 3(4), 312–326. https://doii.org/10.25182/jiigd.2024.3.4.312-326

Downloads

Published

2026-07-29